Hornstrandirnar kalla - og sumir hlýða oftar en einu sinni

„Við erum eiginlega alveg hættir að spyrja hvorn annan, þegar við Jón Örn fararstjóri hittumst á förnum vegi, hvort við förum aftur á Hornstrandir,“ segir Sumarliði Árnason og skellihlær. „Spurningin er frekar hvenær.“

Sumarliði er í hópi þeirra sem hafa algerlega fallið fyrir Hornströndum, enda hefur hann gengið ítrekað um friðlandið og alltaf með Jóni Erni Guðbjartssyni, fararstjóra FÍ, sem hefur gengið þar reglulega frá árinu 1999.

Þeir hafa gengið sömu leiðirnar oftar en einu sinni — en samt aldrei farið sömu ferðina tvisvar þótt þær haldi sama nafni ár eftir ár.

„Já, það er alltaf eitthvað nýtt — gróðurinn er aldrei eins og hvað þá veðrið. Þetta er alltaf ný upplifun, og svo taka sögurnar líka breytingum hjá fararstjóranum. Jón Örn er frábær sögumaður og gefur manni innsýn í lífið á þessum slóðum sem maður tekur með sér heim.“

Ferðir FÍ á Hornstrandir hafa lengi notið vinsælda enda er svæðið einstakt. Þar mætast magnað landslag, rík örlagasaga af byggðum sem hurfu og svo er það þessi sérstaka kyrrð sem virðist eiga þarna lögheimili — og kannski hvergi annars staðar. En kyrrðin er ekki endilega fólgin í djúpri þögn, því fuglarnir halda sína konserta í mónum og svo er tófan sífellt að segja til sín og er furðuspök og ekkert sérstaklega feimin við að horfast í augu við göngumanninn.

Í sumar býður FÍ upp á fjölbreyttar ferðir á hinar einu sönnu Hornstrandir, bæði hefðbundnar göngur og söguferðir og sumt er helgað yl og birtu í Hornbjargsvita. Sumar göngur reyna vel á en svo eru það svokallaðar snerpuferðir þar sem aðbúnaður er í öndvegi. Jón Örn leiðir eina slíka ferð núna um Jónsmessuna og aðra í ágúst þar sem haldið er til í Læknishúsinu á Hesteyri og gengið þaðan vítt og breitt um friðlandið.

 

Læknishúsið — þar sem maturinn og menningin keppa við konsertinn hjá vertinum

Læknishúsið á Hesteyri er sögulegt og fallegt hús sem er reyndar upprunalega sett saman úr innfluttum einingum – nánast einsog risastór IKEA-mubla. Núna er verið að gera það upp af smekkvísi. Læknishúsið hefur verið í áberandi hlutverki í kvikmyndinni Ég man þig, en það er líka brýnn hluti af sögu staðarins þar sem fólk fékk aðhlynningu vegna veikinda og bót meina sinna.

Þarna fær göngufólk ekki bara skjól fyrir veðri og vindum — heldur líka ákveðinn lúxus í mat og menningu. Þetta tvennt hefur unnið sér fastan sess í snerpuferðunum, enda er vertinn sjálfur, Hrólfur Vagnsson, ekki bara flinkur kokkur, hann er líka einn skemmtilegasti harmonikuleikari landsins. Hrólfur er kominn af konum sem mótuðu heiminn og sjósóknurum af Hornströndum — og líka af Guðmundi Pálmasyni, vitaverði í Straumnesvita á Hornströndum sem sagðist sjálfur vera vitavörður í erfiðasta vita landsins. Vafalítið rétt hjá Guðmundi.

„Það er eitthvað við það að koma þreyttur úr frábærri göngu og fá heitan mat hjá Hrólfi í Læknishúsinu,“ segir Sumarliði. „Ég er nú gamall knattspyrnumaður og þekki það vel að vinna

leiki — en þetta er hins vegar eitthvað allt annað og stærra, eiginlega bara eins og að taka titilinn að koma heim í Læknishúsið í svona lúxus og sofna svo þreyttur í fínu rúmi. Svo vaknar maður úthvíldur inn í þennan magnaða heim og þessa ótrúlegu dýrð.“

Kvöldin á Hesteyri enda gjarnan í sögum. Þær lifna af fólkinu sem bjó þarna, lífinu sem var og hvarf, og af hvalstöðinni sem stendur þarna hálfhrunin — eins og áminning um annan tíma sem gat ekki haldið í fólkið.

„Það er eiginlega ekki hægt að vera þarna án þess að velta því fyrir sér hvernig þetta var allt saman,“ segir Sumarliði. „Fólk þurfti virkilega að hafa fyrir lífinu þarna á hjara veraldar. Og svo situr maður í Læknishúsinu með kúfaðan disk á dúkuðu borði og reynir að tengja þetta allt saman. Alla vega er það á hreinu að okkar velferð í dag byggir á öllu því sem þetta fólk fékk áorkað, oft við alveg ótrúlega erfiðar aðstæður.“

 

Hvalstöðin og þorpið sem hvarf

Hvalstöðin, sem er rétt innan við Hesteyri, vekur athygli allra sem koma á svæðið. Strompurinn gnæfir ennþá yfir fjörunni, veðraður og þögull með einu gati eftir kúlu úr fallbyssu varðskipsmanna fyrir mörgum áratugum. En þrátt fyrir alla þögnina er þetta umhverfi allt fullt af sögum.

„Hvalstöðin er svolítið eins og karakter í landslaginu,“ segir Sumarliði. „Ekki falleg í hefðbundnum skilningi — en þú tekur svo sannarlega eftir henni og vilt reyndar sjá sem mest og þarna er maður svo sannarlega í heiðursstúkunni.“

Í kringum Hvalstöðina eru tóftir af húsum og flest frá fornri tíð er horfið. Timburbryggjan er þannig farin og leyfarnar af henni eru í sandinum og sömuleiðis liggja þar allskyns tól hvalveiðimanna sem eru að ryðga saman við grasið. Og þarna eru múrsteinar sem þeir fluttu með sér frá Noregi til að húsinu stæðu allt af sér. En tíminn hefur alls ekki verið á sama máli og Norðmennirnir. Verksmiðjan hangir að vísu hálfpartinn uppi en kannski er það bara blekkingin sjálf sem heldur henni saman - afneitunin um að vélarnar verði ekki gangsettar á morgun og að fírað verði undir tönkunum.

„Það er magnað að hugsa til þess að þarna var allt á fullu, fjöldi fólks við vinnu. Nú heyrir maður bara í fuglunum og í refnum sem er alltaf með greni þarna undir rústunum. En kannski heyrir maður mest í sjálfum sér. Það er reyndar hrikalega gaman að fleyta kerlingar í fjörunni við hvalstöðina – kannski besti staður í heimi til þess – það er enda eins og það sé alltaf logn á þessum sögulega stað og steinarnir hreinlega slípaðir fyrir þessa göfugu íþrótt,“ segir Sumarliði sem á líklega heimsmet í að fleyta kerlingar.

 

Útsýnið af Kagrafelli — og af hverju fólk hægir á sér

Eitt af því sem stendur upp úr í ferðinni — í orðsins fyllstu merkingu — er gangan á Kagrafell norður af Hesteyri sem er rösklega 500 metra hátt.

„Já, útsýnið, guð minn góður. Það er ekki bara víðáttan sem blasir við — fjöll og fjörur — heldur tilfinningin fyrir því að sjá landslagið í samhengi, “ segir Sumarliði. „Þarna röltir maður áfram á

toppnum og sér allt opnast. Og þá gerist eitthvað — maður hægir hreinlega á sér og stoppar. Maður sér niður í Látravík, húsin held ég bara öll, og herstöðina fremst á Straumnesfjalli. Maður sér alla Rekavíkina, drjúgan hluta af Miðvíkinni og fremsta hlutann í Sæbóli í Aðalvík — en þangað gengur maður síðasta daginn í þessari ferð og það er líka mikil upplifun.“

Sumarliði, sem var þekktur fyrir að hlaupa ansi hratt og hrella varnarmenn í eina tíð — enda markahæsti leikmaður Víkings frá upphafi — segist hins vegar standa grafkyrr á efstu brún Kagrafells.

„Já, þú ert ekki að flýta þér neitt. Þetta er alltof dýrmætt útsýni til að hreyfa sig.“

 

Útsýnið af Sléttuheiði — og af hverju maður stoppar

Annað sem situr eftir úr snerpuferðinni er útsýnið af Sléttuheiði en hún er gengin til að komast í Sæból, annað af þorpunum í Aðalvík.

„Útsýnið af Sléttuheiði er kannski ekki jafn dramatískt og af Kagrafelli — en það skiptir ekki öllu. Þú sérð allt,“ segir Sumarliði. „Jökulfirðirnir blasa við. Drangajökull, Grunnavík, Ísafjarðardjúp, Slétta, vitinn og húsin. Þetta er ekki flókið, bara fallegt.“

Sumarliði horfir aðeins út í loftið eins og hann sé að rifja upp síðustu ferð.

„Þú stendur bara þarna á stígnum og horfir,“ segir hann, „ekki ofan á staðina heldur yfir þá og tengir þá saman. Sérð hvernig fólkið flæddi á milli. Þú áttar þig á því hvar þú ert og Jón Örn, fararstjóri, segir þér hverjir voru þarna á undan þér.“

 

Ganga með góðum sögum

Sumarliði segir að ferðirnar á Hornstrandir snúist þó alls ekki bara um kílómetra eða hæðina yfir sjávarmáli. Þær snúist um upplifun sem verður til úr skemmtilegri blöndu af náttúru, sögu og samveru.

„Þetta er eins og fá margar sögur með sér heim,“ segir Sumarliði. „Það gerist eitthvað á hverjum degi — en þú veist samt aldrei alveg hvað það verður og Jón Örn kryddar þetta allt með fróðleik.“

Sumarliði segir að það sé verulega auðvelt að mæla með Hornströndum — en erfitt að útskýra þær til fulls.

„Þú þarft bara að fara... og svo ferðu aftur, já og örugglega aftur. Alla vega er ég að leiðinni... já aftur.“